درس اصول الفقه - مباحث الفاظ وملازمات عقلیه

کتاب «اصول الفقه»، اثر شيخ محمّدرضا مظفر (1322قمری-1383 قمری، نجف) است. اثر حاضر كه به قول مرحوم مظفر حلقه مفقوده‌اى بين معالم الاصول و كفایة الاصول است با اسلوك كتب درسى نوشته شده است. این کتاب با این كه متن بسيار ساده و روان دارد، حاوى نكات بسيار دقيق است. هم از تنظيم و تبویب بديع برخوردار است و هم نكات دقيق و ظريفى دارد كه در كتب قديم كمتر يافت مى‌شود. کتاب با تمام مزايايى كه دارد، فاقد مباحث برائت و اشتغال و تخيير است.

ساختار

مولّف پس از آوردن مدخل و مقدمه ، مباحث علم اصول را به چهار بخش تقسيم كرده كه عبارتند از:

مباحث الفاظ

ملازمات عقليه

مباحث حجّت

اصول عمليه

ويژگى‌هاى كتاب

  • مولّف، کتاب را با اسلوب كتب درسى نوشته است.
  • از مهم‌ترين ويژگى‌هاى كتاب، این است كه حلقه واسطه بين كتاب «معالم‌الدين» و «كفاية الأصول» مى‌باشد و براى طلاب مبتدى نوشته شده است.
  • مؤلف، با توجه به تسلطى كه بر علم منطق داشته‌اند، بعضى از مباحث منطقى را در متن كتاب مورد استفاده قرار داده و تفصيل بعضى از مباحث منطقى را در مباحثى نظير مجمل و مبين و مقدمه واجب و غير آن، به كتاب «المنطق» ارجاع مى‌دهند.
  • قلم روان و ساده براى طرح مباحث پيچيده علم اصول.
  • بناى مؤلف، بر طرح مختصر مباحث مى‌باشد از این رو در برخی مواقع مؤلف، مناقشاتى در نظريات بزرگانى همچون مرحوم نايينى دارد، اما به دليل اختصار، متعرض آن نمى‌شود. البته در برخی مباحث هم دیده می شود که اختصار رعایت نشده است و مباحث عمق و گسترش پیدا کرده است ، به عنوان مثال بنگريد به تحقيق گسترده‏اى كه درباره اعتبارات ماهيت در بحث مطلق و مقيد است و نيز تفصيل و تطويلى كه در مباحث حسن و قبح عقلى و همچنين در بحث اثبات جريان استصحاب در موارد شك در مقتضى است ، به گونه ای که این مسائل بيشتر و عميق‏تر از آنچه در كفايه است مورد بحث قرار گرفته و ديگر توجيهى براى مطالعه و بررسى جديد آنها در كفايه نمى‏توان يافت‏.
  • احاطه مؤلف به آراى اصولى‌هاى شيعه و اهل تسنن.
  • بيان تاريخچه بعضى از مباحث اصولى كه در تبيين مباحث اصولى مفيد واقع مى‌شود؛

مثال اول: در بحث وجوب مقدمه واجب، تاريخچه این نظريه، در حاشيه كتاب بيان شده است.

 مثال دوم: در بحث ترتب تاریخچه این بحث بیان شده است كه در ابتدا به وسيله محقق ثانى مطرح شد و توسط میرزاى شيرازى مستدل و مستحكم گرديد و به وسيله محقق نايينى يا ديگر شاگردان میرزاى شيرازى تنقيح و تبيين شد.

مثال سوم: هم‌چنين در بحث اينكه آيا اطلاق، به دليل وضع است يا به سبب مقدمات حكمت، تاريخچه بحث و نظر سلطان العلما، صاحب حاشيه بر معالم را به خوبى مطرح مى‌نمايند.

مثال چهارم: نمونه ديگرى از بيان تاريخچه مباحث اصولى، بحث دليل عقلى است كه مؤلف، از شيخ مفيد، شروع و سپس از شيخ طوسى و بعد از آن، از ابن ادريس، محقق حلى، شهيد اول و... ياد كرده و به‌صورت مبسوطى این مسئله را مطرح نموده است.

نوآورى‌ها و ابتكارات

  • از مباحثى كه مؤلف، به‌طور مستقل و مفيد مطرح نموده و از ابتكارات ايشان است، بحث مستقلات عقليّه و غير مستقلات عقليّه مى‌باشد.
  • از ديگر ابتكارات مؤلف، طرح وسيع و مبسوط حسن و قبح عقلى مى‌باشد. وى، در این قسمت، براى حسن و قبح، سه معناى كمال و نقص، ملايمت و منافرت و مدح و ذم را ذكر كرده و از میان این معانى سه‌گانه محل نزاع را مشخص مى‌كند.
  • یکى ديگر از نوآورى‌هاى مفيد كتاب بحث دلالت اقتضاء و دلالت تنبيه و دلالت اشاره است كه به‌صورت بحث مستقلى مطرح شده است و همان‌طور كه مؤلف متذكر شده، در كتاب‌هاى اصولى متعارف، این بحث مطرح نشده است.

وضعیت نشر

چاپی که مورد استفاده قرار گرفته است ، تحقق جناب آقای عباسعلی زارعی سبزواری است و توسط بوستان کتاب به چاپ رسیده است.

محقق محترم ، آيات و روايات و انظار اصولى و كلامى و فلسفى را بر اساس مصادر صحيح و قديمى استخراج  نموده است.

مرحوم مظفر، در اثناى مباحث، اقوالى را متذكّر شده، ولى نام و نشانى از قائلين نياورده است، ولى محقق کتاب، اسماء قائلين و مصادر آن اقوال را تا آن‌جا كه ممكن بوده در پاورقی کتاب آورده است.

از جمله كارهاى ارزنده محقق کتاب، اعراب‌گذارى الفاظ كليدى، شرح بعضى از الفاظ ناآشنا با استفاده از كتب لغت و معاجم معتبر، تعليقات مهمّ براى ايضاح مبهمات و ذكر تمرين‌هايى در پايان هر مبحث است.

در این بخش درس ها به ترتیب جلسات نمایش داده می شود؛ علاوه بر این شما می‌توانید با مراجعه به کتاب و انتخاب صفحه مورد نظر ، جلسه مرتبط با آن صفحه را بیابید.

میانگین تدریس : ۱۶ صفحه در ساعت
تعداد جلسات: ۲۲۱
زمان جلسات: ۱۷۳ ساعت و ۵۴ دقیقه
۶۱ ماده امر ۳
صفحه ۷۷ - ۸۰
۰۰:۵۲:۵۳

مباحث الفاظ / اوامر / ماده امر / استعمال ماده ی امر در ندب / صیغه امر

۶۲ صیغه امر ۱
صفحه ۸۰ - ۸۲
۰۰:۴۳:۵۵

مباحث الفاظ / اوامر / صیغه امر / ظهور صیغه امر در وجوب

۶۳ صیغه امر ۲
صفحه ۸۲ - ۸۳
۰۰:۵۰:۵۲

مباحث الفاظ / اوامر / صیغه امر / شاهد بر این که صیغه امر برای طلب عالی وضع شده است / جملات خبریه ای که در طلب به کار می روند، ظهور در وجوب دارند / ظهور امر بعد از نهی یا توهم نهی

۶۴ صیغه امر ۳
صفحه ۸۳ - ۸۵
۰۰:۵۲:۱۱

مباحث الفاظ / اوامر / صیغه امر / ظهور امر بعد از نهی یا توهم نهی / تعبدی و توصلی

۶۵ صیغه امر ۴
صفحه ۸۶ - ۸۷
۰۱:۰۳:۵۹

مباحث الفاظ / اوامر / صیغه امر / تعبدی و توصلی / اصل در واجب تعبدی بودن است یا توصلی بودن / اخذ قصد الامر در متعلق امر ممکن است یا نه

۶۶ صیغه امر ۵
صفحه ۸۷ - ۸۹
۰۰:۴۷:۳۰

مباحث الفاظ / اوامر / صیغه امر / تعبدی و توصلی / آیا موارد قصد الامر بالفعل اخذ شده اند؟ / اطلاق و تقیید در تقسمات اولیه واجب

۶۷ صیغه امر ۶
صفحه ۸۹ - ۹۰
۰۰:۴۶:۳۴

مباحث الفاظ / اوامر / صیغه امر / تعبدی و توصلی / عدم امکان اطلاق و تقیید در تقسیمات ثانویه واجب / نتیجه گیری

۶۸ صیغه امر ۷
صفحه ۹۰ - ۹۲
۰۰:۵۰:۲۹

مباحث الفاظ / اوامر / صیغه امر / واجب عینی و کفایی

۶۹ صیغه امر ۸
صفحه ۹۲ - ۹۵
۰۰:۴۷:۴۳

مباحث الفاظ / اوامر / صیغه امر / واجب نفسی و غیری و دلالت صیغه امر بر آن / فور و تراخی و دلالت صیغه امر بر آن

۷۰ صیغه امر ۹
صفحه ۹۵ - ۹۶
۰۰:۴۵:۴۷

مباحث الفاظ / اوامر / صیغه امر / مره و تکرار و دلالت صیغه امر بر آن

۷۱ صیغه امر ۱۰
صفحه ۹۶ - ۹۷
۰۰:۰۰:۰۹

صوت این جلسه موجود نیست

۷۲ صیغه امر ۱۱
صفحه ۹۷ - ۹۹
۰۰:۴۰:۴۷

مباحث الفاظ / اوامر / صیغه امر / آیا نسخ وجوب دلالت بر جواز دارد؟ / دو بار امر به یک چیز

۷۳ صیغه امر ۱۲
صفحه ۹۹ - ۱۰۰
۰۰:۴۵:۵۹

مباحث الفاظ / اوامر / صیغه امر / دو بار امر به یک چیز

۷۴ صیغه امر ۱۳
صفحه ۱۰۰ - ۱۰۱
۰۰:۲۷:۴۴

مباحث الفاظ / اوامر / صیغه امر / دلالت امر به امر بر وجوب

۷۵ صیغه امر ۱۴
صفحه ۱۰۲ - ۱۰۳
۰۰:۲۸:۱۵

مباحث الفاظ / اوامر / تقسیمات واجب / واجب مطلق و مشروط

۷۶ صیغه امر ۱۵
صفحه ۱۰۳ - ۱۰۴
۰۰:۴۲:۱۹

مباحث الفاظ / اوامر / تقسیمات واجب / واجب معلق و منجز / امکان و استحاله واجب معلق / شرط در جملات شرطیه قید وجوب است یا قید واجب

۷۷ صیغه امر ۱۶
صفحه ۱۰۴ - ۱۰۶
۰۱:۱۱:۱۴

مباحث الفاظ / اوامر / تقسیمات واجب / واجب اصلی و تبعی / واجب تخییری و تعیینی

۷۸ صیغه امر ۱۷
صفحه ۱۰۶ - ۱۰۷
۰۰:۴۴:۰۵

مباحث الفاظ / اوامر / تقسیمات واجب / واجب تخییری و تعیینی / منشا پیدایش تقسیم واجب به تعیینی و تخییری / تخییر عقلی و شرعی / تخییر شرعی بین متباینین و تخییر شرعی بین اقل و اکثر

۷۹ صیغه امر ۱۸
صفحه ۱۰۷ - ۱۰۸
۰۰:۴۶:۰۸

مباحث الفاظ / اوامر / تقسیمات واجب / واجب تخییری و تعیینی / تخییر عقلی و شرعی / تخییر شرعی بین متباینین و تخییر شرعی بین اقل و اکثر / امکان تخییر بین اقل و اکثر / واجب عینی و کفایی

۸۰ صیغه امر ۲۰
صفحه ۱۰۹ - ۱۱۱
۰۰:۴۹:۰۲

مباحث الفاظ / اوامر / تقسیمات واجب / واجب موقت و غیر موقت / واجب موسّع و مضيّق