درس اصول الفقه - مباحث الفاظ وملازمات عقلیه

کتاب «اصول الفقه»، اثر شيخ محمّدرضا مظفر (1322قمری-1383 قمری، نجف) است. اثر حاضر كه به قول مرحوم مظفر حلقه مفقوده‌اى بين معالم الاصول و كفایة الاصول است با اسلوك كتب درسى نوشته شده است. این کتاب با این كه متن بسيار ساده و روان دارد، حاوى نكات بسيار دقيق است. هم از تنظيم و تبویب بديع برخوردار است و هم نكات دقيق و ظريفى دارد كه در كتب قديم كمتر يافت مى‌شود. کتاب با تمام مزايايى كه دارد، فاقد مباحث برائت و اشتغال و تخيير است.

ساختار

مولّف پس از آوردن مدخل و مقدمه ، مباحث علم اصول را به چهار بخش تقسيم كرده كه عبارتند از:

مباحث الفاظ

ملازمات عقليه

مباحث حجّت

اصول عمليه

ويژگى‌هاى كتاب

  • مولّف، کتاب را با اسلوب كتب درسى نوشته است.
  • از مهم‌ترين ويژگى‌هاى كتاب، این است كه حلقه واسطه بين كتاب «معالم‌الدين» و «كفاية الأصول» مى‌باشد و براى طلاب مبتدى نوشته شده است.
  • مؤلف، با توجه به تسلطى كه بر علم منطق داشته‌اند، بعضى از مباحث منطقى را در متن كتاب مورد استفاده قرار داده و تفصيل بعضى از مباحث منطقى را در مباحثى نظير مجمل و مبين و مقدمه واجب و غير آن، به كتاب «المنطق» ارجاع مى‌دهند.
  • قلم روان و ساده براى طرح مباحث پيچيده علم اصول.
  • بناى مؤلف، بر طرح مختصر مباحث مى‌باشد از این رو در برخی مواقع مؤلف، مناقشاتى در نظريات بزرگانى همچون مرحوم نايينى دارد، اما به دليل اختصار، متعرض آن نمى‌شود. البته در برخی مباحث هم دیده می شود که اختصار رعایت نشده است و مباحث عمق و گسترش پیدا کرده است ، به عنوان مثال بنگريد به تحقيق گسترده‏اى كه درباره اعتبارات ماهيت در بحث مطلق و مقيد است و نيز تفصيل و تطويلى كه در مباحث حسن و قبح عقلى و همچنين در بحث اثبات جريان استصحاب در موارد شك در مقتضى است ، به گونه ای که این مسائل بيشتر و عميق‏تر از آنچه در كفايه است مورد بحث قرار گرفته و ديگر توجيهى براى مطالعه و بررسى جديد آنها در كفايه نمى‏توان يافت‏.
  • احاطه مؤلف به آراى اصولى‌هاى شيعه و اهل تسنن.
  • بيان تاريخچه بعضى از مباحث اصولى كه در تبيين مباحث اصولى مفيد واقع مى‌شود؛

مثال اول: در بحث وجوب مقدمه واجب، تاريخچه این نظريه، در حاشيه كتاب بيان شده است.

 مثال دوم: در بحث ترتب تاریخچه این بحث بیان شده است كه در ابتدا به وسيله محقق ثانى مطرح شد و توسط میرزاى شيرازى مستدل و مستحكم گرديد و به وسيله محقق نايينى يا ديگر شاگردان میرزاى شيرازى تنقيح و تبيين شد.

مثال سوم: هم‌چنين در بحث اينكه آيا اطلاق، به دليل وضع است يا به سبب مقدمات حكمت، تاريخچه بحث و نظر سلطان العلما، صاحب حاشيه بر معالم را به خوبى مطرح مى‌نمايند.

مثال چهارم: نمونه ديگرى از بيان تاريخچه مباحث اصولى، بحث دليل عقلى است كه مؤلف، از شيخ مفيد، شروع و سپس از شيخ طوسى و بعد از آن، از ابن ادريس، محقق حلى، شهيد اول و... ياد كرده و به‌صورت مبسوطى این مسئله را مطرح نموده است.

نوآورى‌ها و ابتكارات

  • از مباحثى كه مؤلف، به‌طور مستقل و مفيد مطرح نموده و از ابتكارات ايشان است، بحث مستقلات عقليّه و غير مستقلات عقليّه مى‌باشد.
  • از ديگر ابتكارات مؤلف، طرح وسيع و مبسوط حسن و قبح عقلى مى‌باشد. وى، در این قسمت، براى حسن و قبح، سه معناى كمال و نقص، ملايمت و منافرت و مدح و ذم را ذكر كرده و از میان این معانى سه‌گانه محل نزاع را مشخص مى‌كند.
  • یکى ديگر از نوآورى‌هاى مفيد كتاب بحث دلالت اقتضاء و دلالت تنبيه و دلالت اشاره است كه به‌صورت بحث مستقلى مطرح شده است و همان‌طور كه مؤلف متذكر شده، در كتاب‌هاى اصولى متعارف، این بحث مطرح نشده است.

وضعیت نشر

چاپی که مورد استفاده قرار گرفته است ، تحقق جناب آقای عباسعلی زارعی سبزواری است و توسط بوستان کتاب به چاپ رسیده است.

محقق محترم ، آيات و روايات و انظار اصولى و كلامى و فلسفى را بر اساس مصادر صحيح و قديمى استخراج  نموده است.

مرحوم مظفر، در اثناى مباحث، اقوالى را متذكّر شده، ولى نام و نشانى از قائلين نياورده است، ولى محقق کتاب، اسماء قائلين و مصادر آن اقوال را تا آن‌جا كه ممكن بوده در پاورقی کتاب آورده است.

از جمله كارهاى ارزنده محقق کتاب، اعراب‌گذارى الفاظ كليدى، شرح بعضى از الفاظ ناآشنا با استفاده از كتب لغت و معاجم معتبر، تعليقات مهمّ براى ايضاح مبهمات و ذكر تمرين‌هايى در پايان هر مبحث است.

در این بخش درس ها به ترتیب جلسات نمایش داده می شود؛ علاوه بر این شما می‌توانید با مراجعه به کتاب و انتخاب صفحه مورد نظر ، جلسه مرتبط با آن صفحه را بیابید.

میانگین تدریس : ۱۶ صفحه در ساعت
تعداد جلسات: ۲۲۱
زمان جلسات: ۱۷۳ ساعت و ۵۴ دقیقه
۱۲۱ عام و خاص ۱۶
صفحه ۱۷۸ - ۱۷۹
۰۰:۴۶:۱۳

مباحث الفاظ / عام و خاص / تخصیص قرآن به خبر واحد / دوران بین تخصیص و نسخ

۱۲۲ عام و خاص ۱۷
صفحه ۱۷۹ - ۱۸۰
۰۰:۴۵:۳۴

مباحث الفاظ / عام و خاص / دوران بین تخصیص و نسخ

۱۲۳ عام و خاص ۱۸
صفحه ۱۸۰ - ۱۸۱
۰۰:۴۰:۵۹

مباحث الفاظ / عام و خاص / دوران بین تخصیص و نسخ / صورت دوم / صورت سوم

۱۲۴ عام و خاص ۱۹
صفحه ۱۸۱ - ۱۸۳
۰۰:۴۴:۳۱

مباحث الفاظ / عام و خاص / دوران بین تخصیص و نسخ / صورت سوم / دلیل ناسخ بودن و بررسی آن

۱۲۵ مطلق و مقید ۱
صفحه ۱۸۳ - ۱۸۵
۰۰:۵۲:۳۷

مباحث الفاظ / مطلق و مقید / معنا / اطلاق و تقیید متلازم هستند

۱۲۶ مطلق و مقید ۲
صفحه ۱۸۵ - ۱۸۷
۰۰:۵۰:۰۱

مباحث الفاظ / مطلق و مقید / اطلاق جملات / اطلاق با وضع است؟

۱۲۷ مطلق و مقید ۳
صفحه ۱۸۷ - ۱۸۸
۰۰:۲۹:۵۷

مباحث الفاظ / مطلق و مقید / اعتبارات ماهیت

۱۲۸ مطلق و مقید ۴
صفحه ۱۸۸ - ۱۸۹
۰۰:۵۵:۱۱

مباحث الفاظ / مطلق و مقید / اعتبارات ماهیت / نکته

۱۲۹ مطلق و مقید ۵
صفحه ۱۸۹ - ۱۹۰
۰۰:۴۰:۰۹

مباحث الفاظ / مطلق و مقید / اعتبارات ماهیت

۱۳۰ مطلق و مقید ۶
صفحه ۱۹۰ - ۱۹۱
۰۰:۳۸:۴۲

مباحث الفاظ / مطلق و مقید / اعتبار ماهیت در زمان حکم بر آن / قسم دوم

۱۳۱ مطلق و مقید ۷
صفحه ۱۹۰ - ۱۹۱
۰۰:۲۰:۴۲

مباحث الفاظ / مطلق و مقید / اعتبار ماهیت در زمان حکم بر آن / قسم دوم / نکته

۱۳۲ مطلق و مقید ۸
صفحه ۱۹۱ - ۱۹۱
۰۰:۳۲:۵۶

مباحث الفاظ / مطلق و مقید / اعتبار ماهیت در زمان حکم بر آن / قسم دوم / اشکال

۱۳۳ عدم وجود صوت
صفحه ۱۹۱ - ۲۰۵
۰۰:۰۰:۰۹

صوت جلسات از صفحه ۱۹۱ تا صفحه ۲۰۴ موجود نیست

۱۳۴ مجمل و مبین ۱
صفحه ۲۰۶ - ۲۰۷
۰۰:۴۸:۴۴

مباحث الفاظ / مجمل و مبین / تعریف / علل اجمال

۱۳۵ مجمل و مبین ۲
صفحه ۲۰۷ - ۲۰۸
۰۰:۴۲:۳۷

مباحث الفاظ / مجمل و مبین / علل اجمال / مواضع مشکوک در اجمال آنها

۱۳۶ مجمل و مبین ۳
صفحه ۲۰۸ - ۲۰۹
۰۰:۴۶:۰۳

مباحث الفاظ / مجمل و مبین / مواضع مشکوک در اجمال آنها / مورد اول و دوم

۱۳۷ مجمل و مبین ۴
صفحه ۲۰۹ - ۲۱۱
۰۰:۴۲:۲۹

مباحث الفاظ / مجمل و مبین / مواضع مشکوک در اجمال آنها / مورد دوم

۱۳۸ مجمل و مبین ۵
صفحه ۲۱۰ - ۲۱۱
۰۰:۵۰:۴۴

مباحث الفاظ / مجمل و مبین / مواضع مشکوک در اجمال آنها / مورد دوم / تنبیه و تحقیق

۱۳۹ عدم وجود صوت
صفحه ۲۱۱ - ۲۱۲
۰۰:۰۰:۰۹

صوت موجود نیست

۱۴۰ مجمل و مبین ۷
صفحه ۲۱۲ - ۲۱۷
۰۰:۴۹:۱۳

مباحث الفاظ / مجمل و مبین / مواضع مشکوک در اجمال آنها / مورد سوم / ملازمات عقلیه